50 Câu hỏi về Đức Giêsu - 38.
Các sách Tin Mừng quy điển và ngụy thư là gì?
50 CÂU HỎI VỀ ĐỨC GIÊSU
50 câu hỏi này xuất phát từ ý định của một nhóm chuyên gia thuộc Khoa Thần học của Đại học Navarra (các Giáo sư Juan Chapa, Francisco Varo và những người khác) đã biên soạn một số tài liệu được xuất bản trong cuốn “50 preguntas sobre Jesús” do nhà xuất bản Rialp Madrid.
38. Các sách Tin Mừng quy điển và ngụy thư là gì?
Các cộng đoàn Kitô hữu tiên khởi đã nhìn nhận là “quy điển” những sách Tin Mừng đã truyền đạt cách chân thật Truyền thống Tông đồ và được coi là do Thiên Chúa linh hứng. Ngay từ đầu, bốn sách Tin Mừng, và chỉ bốn sách mà thôi, đã được nhìn nhận: Mátthêu, Máccô, Luca và Gioan. Thánh Irênê thành Lyon đã minh nhiên khẳng định điều này vào cuối thế kỷ II (Adversus Haereses, 3.11.8-9), và Giáo hội đã liên tục xác nhận như vậy để cuối cùng công bố điều này như một tín điều khi xác định quy điển Kinh Thánh tại Công đồng Trentô (1545–1563).
Việc biên soạn các sách Tin Mừng này bắt nguồn từ những gì các Tông đồ đã thấy tận mắt và nghe tận tai khi sống với Đức Giêsu, cũng như từ những lần Ngài hiện ra với các ông sau khi phục sinh. Các Tông đồ, khi thi hành lệnh truyền của Chúa, đã lập tức bắt đầu rao giảng Tin Mừng (hoặc Phúc âm) về Ngài, về ơn cứu độ mà Ngài mang đến cho toàn thể nhân loại và các cộng đoàn Kitô hữu được hình thành tại Palestine và bên ngoài vùng đất này (Antiôkhia, các thành phố thuộc Tiểu Á, Rôma, v.v.).
Trong các cộng đoàn ấy, những “truyền thống” (ký ức về Đức Giêsu, các thánh thi cầu nguyện, những lời tuyên xưng đức tin trong giáo lý sơ khai) dần được định hình thành những trình thuật và giáo huấn liên quan đến Đức Giêsu, dưới sự bảo đảm của các Tông đồ, là những chứng nhân trực tiếp.
Đến giai đoạn thứ ba, những truyền thống này được ghi chép thành văn và tích hợp trong một trình thuật mang hình thức tiểu sử về Chúa. Từ đó, “Phúc âm”, lời loan báo “Tin Mừng”, đã hình thành nên các sách Tin Mừng như chúng ta biết ngày nay, nhằm phục vụ các cộng đoàn mà những sách ấy hướng tới. Sách xuất hiện đầu tiên là Tin Mừng Máccô, hoặc có thể là một bản Tin Mừng Mátthêu bằng tiếng Hípri hay Aram, ngắn hơn bản hiện nay; ba sách Tin Mừng còn lại rập theo thể văn này.
Trong công việc biên soạn, mỗi tác giả Tin Mừng đã chọn lọc một số điều trong rất nhiều điều được lưu truyền, tóm lược một số và trình bày toàn bộ nội dung sao cho phù hợp với hoàn cảnh của những độc giả trực tiếp mà mình hướng đến (người Do Thái, người Hy Lạp, cư dân Rôma, v.v.).
Việc cả bốn sách Tin Mừng đều được bảo đảm bởi thẩm quyền Tông đồ phản ánh qua việc chúng đã được đón nhận và lưu truyền như những tác phẩm do chính các Tông đồ hoặc các môn đệ của các ngài biên soạn: Tin Mừng Máccô gắn liền với thánh Phêrô, còn Tin Mừng Luca gắn liền với thánh Phaolô.
Các sách Tin Mừng ngụy thư là những sách mà Giáo hội không nhìn nhận thuộc Truyền thống Tông đồ đích thực, mặc dù những sách ấy thường được trình bày dưới tên của một vị Tông đồ nào đó. Chúng bắt đầu được lưu truyền từ rất sớm, bởi vì đã có những trích dẫn về chúng ngay từ nửa sau thế kỷ II. Tuy nhiên, chúng không có được sự chứng thực của các Tông đồ như bốn sách Tin Mừng đã được nhìn nhận. Hơn nữa, nhiều sách trong số đó chứa đựng những giáo thuyết không phù hợp với giáo huấn của các Tông đồ.
Thuật ngữ “ngụy thư” (apocrifo) ban đầu có nghĩa là “bí mật”, bởi vì đó là những bản văn dành riêng cho một nhóm người đã được khai tâm và được lưu giữ trong nội bộ nhóm ấy. Về sau, thuật ngữ này mang ý nghĩa là không xác thực, thậm chí là lạc giáo.
Theo dòng thời gian, số lượng các sách ngụy thư ngày càng gia tăng, vừa bổ sung những chi tiết về cuộc đời Đức Giêsu vốn không được đề cập trong các sách Tin Mừng quy điển (chẳng hạn các sách ngụy thư về thời thơ ấu của Đức Giêsu), vừa nhằm đặt dưới tên của một vị Tông đồ nào đó những giáo huấn khác biệt với giáo huấn chung của Giáo hội (chẳng hạn Tin Mừng Tôma). Origene thành Alexandria (†245) đã viết: “Giáo hội có bốn sách Tin Mừng, còn thành phần lạc giáo thì rất nhiều”.
Từ những nguồn tài liệu khác nhau cung cấp cho chúng ta thông tin về loại văn chương này (các tác phẩm của những Giáo phụ tiên khởi hoặc các thánh Tiến sĩ Hội Thánh đã nghiên cứu chúng; những tác phẩm đạo đức được gìn giữ qua các thế kỷ nhờ lòng đạo đức bình dân của Kitô hữu; những bản văn được lưu truyền dưới dạng các mảnh giấy cói được phát hiện gần đây, phần lớn tại Ai Cập), số lượng các sách được gọi là “Tin Mừng ngụy thư” được biết đến cho đến nay chỉ nhỉnh hơn con số năm mươi một chút.
G. Võ Tá Hoàng
Chuyển ngữ từ 50 domande su Gesù