50 câu hỏi về Đức Giêsu - 32
- Chủ nhật - 12/07/2026 16:18
- In ra
- Đóng cửa sổ này
50 câu hỏi về Đức Giêsu - 32. Phongxiô Philatô là ai?
50 câu hỏi về Đức Giêsu - 32. Phongxiô Philatô là ai?
50 CÂU HỎI VỀ ĐỨC GIÊSU
50 câu hỏi này xuất phát từ ý định của một nhóm chuyên gia thuộc Khoa Thần học của Đại học Navarra (các Giáo sư Juan Chapa, Francisco Varo và những người khác) đã biên soạn một số tài liệu được xuất bản trong cuốn “50 preguntas sobre Jesús” do nhà xuất bản Rialp Madrid.
32. PHONGXIÔ PHILATÔ LÀ AI?
Phongxiô Philatô giữ chức tổng trấn tỉnh Giuđê thuộc Đế quốc Rôma từ năm 26 đến năm 36 hoặc đầu năm 37 sau Công nguyên. Quyền cai trị của ông cũng bao gồm cả vùng Samaria và Idumêa. Chúng ta hầu như không có thông tin chắc chắn về cuộc đời của ông trước giai đoạn này.
Chức danh chính thức của ông là praefectus (tổng trấn), tương đương với chức danh của những người được Hoàng đế Claudiô bổ nhiệm sau này, và điều đó được xác thực qua tấm văn bia cổ được tìm thấy tại Xêsarê. Tước vị procurator, được một số tác giả cổ đại sử dụng để gọi ông, thực ra không chính xác về mặt lịch sử. Trong khi các sách Tin Mừng chỉ dùng danh xưng chung chung là “quan tổng trấn”.
Với tư cách là tổng trấn, Philatô có trách nhiệm duy trì trật tự trong tỉnh và điều hành tư pháp cũng như kinh tế. Vì thế, ông là người đứng đầu hệ thống tư pháp địa phương (và quả thực đã giữ vai trò đó trong vụ xét xử Đức Giêsu), đồng thời chịu trách nhiệm thu các khoản thuế và cống phẩm nhằm hỗ trợ cho nhu cầu của tỉnh lẫn thành Rôma.
Mặc dù không có bằng chứng trực tiếp về hoạt động trên, nhưng sự kiện liên quan đến vụ bê bối về máng dẫn nước mà sử gia Flavius Josephus kể lại (sẽ được nói đến dưới đây) chắc chắn là một bằng chứng gián tiếp. Ngoài ra, người ta còn tìm thấy những đồng tiền được đúc tại Giêrusalem vào các năm 29, 30 và 31, hẳn là theo lệnh của Philatô.
Dẫu vậy, Philatô đi vào lịch sử vì ông là người đã ra lệnh xử tử Đức Giêsu thành Nadarét. Trớ trêu thay, chính vì điều đó mà tên tuổi ông đã được ghi vào biểu tượng đức tin của Kitô giáo: “Chịu nạn thời Phongxiô Philatô, chịu đóng đinh trên cây thánh giá, chết và táng xác…”
Theo những gì Philô thành Alexandria và Flavius Josephus thuật lại, mối quan hệ của Philatô với người Do Thái nói chung không mấy tốt đẹp. Theo Josephus, những năm Philatô cai trị tại Palestine vô cùng hỗn loạn. Còn Philô mô tả vị tổng trấn này bằng những lời lẽ rất gay gắt, cho rằng ông nổi tiếng vì: “Ăn hối lộ, bạo lực, cướp bóc, đàn áp, hành xử vô pháp luật, thường xuyên hành quyết tù nhân khi chưa qua xét xử và sự tàn bạo vô hạn của ông” (De Legatione ad Caium, 302).
Dù những nhận định ấy chắc chắn phản ánh phần nào quan điểm cá nhân của hai tác giả, nhưng sự tàn bạo của Philatô là điều khó có thể phủ nhận. Phúc âm Lc 13,1 cũng ám chỉ điều này khi nhắc đến sự kiện những người Galilê bị giết khiến máu đổ ra hòa lẫn với máu tế vật.
Josephus và Philô còn kể rằng Philatô đã từng cho mang vào Giêrusalem những huy hiệu tôn vinh Hoàng đế Tibêriô. Việc này gây nên làn sóng phản đối dữ dội cho đến khi ông phải di dời các chúng về Xêsarê.
Josephus cũng cho biết thêm rằng Philatô đã sử dụng ngân quỹ, vốn dành cho các công trình thiêng liêng, để xây dựng một hệ thống dẫn nước. Quyết định này đã châm ngòi cho một cuộc nổi loạn, và rồi bị đàn áp cách đẫm máu. Một số học giả cho rằng đây chính là biến cố được nhắc tới trong Lc 13,1.
Sự kiện cuối cùng được Josephus ghi nhận là việc đàn áp một cách tàn bạo những người Samaria trên núi Garidim vào khoảng năm 35. Sau biến cố này, người Samaria đã cử một phái đoàn đến gặp tổng trấn Syria là Lucius Vitellius để khiếu nại, khiến Philatô bị đình chỉ chức vụ và bị triệu hồi về Rôma để giải trình. Tuy nhiên, khi ông đến nơi thì Hoàng đế Tibêriô đã băng hà. Theo một truyền thuyết được sử gia Eusebius thành Xêsarê ghi lại, Philatô bị thất sủng dưới triều Hoàng đế Caligôla và đã tự sát.
Trong các thế kỷ tiếp theo, hàng loạt truyền thuyết đã xuất hiện quanh nhân vật này. Một số truyền thuyết kể rằng ông chết một cách thảm khốc tại sông Tiber hoặc ở thành Vienne (Pháp). Ngược lại, một số tài liệu khác, đặc biệt là sách Công vụ Philatô, vốn là một phần của Phúc âm Nicôđêmô thời Trung Cổ, lại trình bày Philatô như một người đã trở lại Kitô giáo cùng với vợ là bà Procula. Bà Procula được Giáo hội Chính Thống giáo tôn kính như một vị thánh vì đã bênh vực Đức Giêsu (x. Mt 27,19). Thậm chí, chính Philatô cũng được liệt kê trong danh sách các thánh của Giáo hội Ethiopia và Giáo hội Coptic.
Tuy nhiên, vượt lên trên những truyền thống ấy, vốn chủ yếu phản ánh nỗ lực làm giảm nhẹ trách nhiệm của vị tổng trấn Rôma trong bối cảnh Kitô giáo phải đối diện với những khó khăn trong quan hệ với đế quốc, hình ảnh Philatô mà chúng ta biết từ các sách Phúc âm là một con người bạc nhược, không muốn đối diện với sự thật và cuối cùng chọn chiều theo đám đông.
Dẫu vậy, tên của Philatô được nhắc đến trong Kinh Tin Kính mang một ý nghĩa hết sức quan trọng. Nó nhắc nhở chúng ta rằng đức tin Kitô giáo là một tôn giáo mang tính lịch sử, chứ không phải là một học thuyết đạo đức hay triết lý. Công trình cứu độ đã diễn ra tại một địa danh cụ thể trên thế giới, vùng Palestine, và vào một thời điểm chính xác trong lịch sử, chính là khi Phongxiô Philatô đang giữ chức tổng trấn xứ Giuđê.
G. Võ Tá Hoàng
Chuyển ngữ từ 50 domande su Gesù